W sobotę, 6 marca 1926 roku, w Poznaniu otwarto zapowiadaną już przez nas kilkukrotnie drugą wystawę radiotechniczną. Jako, że wydarzenie to trwało dwa dni, jego podsumowaniem zajmiemy się jutro. Dziś pozostaniemy w Warszawie. Tego dnia stacja PTR w ramach powszechnych radio-wykładów nadała wygłoszony przez Alojzego Kaszyna odczyt doktora Aleksandra Fruchtmana dotyczący chorób zakaźnych. Do jego treści nie udało nam się dotrzeć, zachował się jednak list, w którym doktor Fruchtman postulował wprowadzenie radiowykładów na temat ochrony zdrowia publicznego. Sięgnijmy po jego fragmenty:

Zwracaliśmy uwagę na ten fakt niezbity, że z największem natężeniem prowadzona przez odpowiednie władze sanitarne walka z chorobami zakaźnemi, z chorobami społecznemi, jak gruźlica, alkoholizm, nikotynizm, morfinizm, pociągającemi za sobą ogromne straty w materjale ludzkim i bogactwie narodowem, że walka ze śmiertelnością śród niemowląt, sprawa szczepień ochronnych, że wdrażanie wszelkich zasad hygjeny, że wydawane na tę walkę przez rząd i samorządy ogromne sumy, że wszelkie przepisy prawne, kary na ludność nakładane za wykroczenia przeciw tym przepisom nie odniosą skutku, nie poprawią stanu sanitarnego stolicy, nie zmniejszą liczby zachorowań i śmierci, jeżeli do walki tej nie stanie całe należycie uświadomione społeczeństwo. […]

To też w zrozumieniu swej misji wydział zdrowia publicznego magistratu m.st. Warszawy utworzył dla tych celów specjalny instytut hygjeniczny, w zakres którego weszła również praca propagandowa polegająca na tem, że od czasu do czasu lekarze sanitarni w rozmaitych dzielnicach wygłaszają odczyty popularne uzupełniane przezroczami, że instytut urządza wystawy ruchome. Ukrywać jednak nie można faktu, że odczyty te, przy największej sprawności instytutu, gromadzą zaledwo garstkę słuchaczy, która stanowi kroplę w morzu w stosunku do tej masy ludności, nie wyłączając inteligencji, która wymaga w tym czy innym kierunku uświadomienia. […]

To też przyznać musimy, iż prowadzenie propagandy w zakresie ochrony zdrowia publicznego […] najlepiej możnaby wyzyskać przy pomocy radja. Jeżeli weźmiemy pod uwagę, że liczba już dziś zarejestrowanych radioodbiorców wynosi 1500, że drugie tyle jest tzw. skrytosłuchaczy, tj. takich którzy posiadają radioaparaty, własną inwencją skonstruowane z antenami pokojowemi i niezarejestrowane, że przy każdym aparacie słucha stacji nadawczej conajmniej 3-4 osoby, otrzymamy około 10000 osób słuchających jednocześnie, a więc i wygłaszanego przez radio odczytu.

Jeżeli przy należytem zorganizowaniu takich odczytów propagandowych uwzględnimy jeszcze i to, że rozmaite towarzystwa skupiające liczne rzesze pracowników, a przedewszystkiem uczynić to winny kasy chorych, zaopatrzą się w radia i pozwolą szerokim tym rzeszom nietylko słuchać odczytów, ale i wyrabiać muzykalność przy wysłuchiwaniu produkcji muzyczno-wokalnych, będziemy mogli rozporządzać tak licznem audytorjum, że nie żal będzie pracy, kosztów i zachodów.

Organizacja całej tej imprezy powinna oczywiście spocząć w rękach wydziału zdrowia, który na stacji nadawczej zapewni sobie za niewielką zapewne opłatą prawo użytku jej w ciągu 15-20 minut, potrzebnych na wygłoszenie odczytu raz lub dwa razy na tydzień. Dla tych odczytów musiałby być zawiązany specjalny komitet redakcyjny, któryby każdy podlegający wygłoszeniu odczyt przeglądał i kwalifikował, układał pewien cykl nawet odczytów mogących same w sobie tworzyć całość.

W miarę tego, jak liczba radioodbiorców będzie się zwiększać, o czem wątpić ani na chwilę nie należy, wzrastać będzie również zakres słuchaczy wszelkich warstw społecznych, co wpływ tego rodzaju propagandy spotęguje jeszcze bardziej. A ponieważ w krąg słuchaczy wciągnięta będzie również młodzież, która w dziele uświadomienia niemałą może odegrać rolę, chcemy wierzyć, iż będzie to najwłaściwsza droga do osiągnięcia tyle upragnionego dla służby zdrowia celu.

Można więc przypuszczać, że odczyt doktora Fruchtmana dotyczył przede wszystkim profilaktyki. Ale odnotować trzeba, że i wówczas były głosy sceptyczne wobec tez przedstawionych w liście. Autor podpisujący się inicjałami H.G. kontrował:

Radio zautomatyzuje akcję odczytową odrzucając najbardziej wartościowe jej cechy. Odpadnie indywidualizacja środowiska, możność dyskusji, możność jakiejkolwiek ilustracji wykładu. Któż zapewni, że nieznaczny procent posiadaczy aparatów radioodbiorczych zechce pochwycić właśnie te a nie inne fale, że zebrani wysłuchają uważnie słów rozwiewających się w przestrzeni, że skonstruują sobie obraz słyszanego. Radio u nas jest i zapewne długo jeszcze pozostanie przedmiotem zbytku w rękach ludzi najmniej potrzebujących propagandy hygjeny.

Z perspektywy stu lat łatwo nam dziś ocenić kto w tej konfrontacji był bliżej prawdy… Choć radiosceptyków nie brakuje nam i dziś… Na zakończenie sięgnijmy jeszcze po „Nasz Przegląd”, na łamach którego do wstąpienia w swoje szeregi zachęcał Akademicki Radjoklub Stowarzyszenia Wzajemnej Pomocy Studentów Żydów Politechniki Warszawskiej. W krótkiej notatce zaznaczano, że dostępny jest on również dla nieakademików. Zapisy odbywały się w lokalu Żydowskiej Strzechy Akademickiej przy Nowym Świecie 21 w poniedziałki i czwartki w godzinach od 20 do 22.

Ilustracja tytułowa: Dr Aleksander Fruchtman

Źródło ilustracji tytułowej: Archiwum Państwowe w Warszawie; „Kurjer Warszawski”, 27.01.1926