Przeglądanie gazet sprzed stu lat przynosi czasem zaskakujące rezultaty… O jednym z nich napiszemy w dzisiejszym odcinku. Dokładnie sto lat temu na szóstej stronie „Słowa Pomorskiego” w dziale „Kronika” ukazała się licząca osiemnaście linijek notatka, która przez kolejne lata pozostawała nieodkryta przez badaczy historii polskiej radiofonii. Przytoczmy ją w całości.

Nadawcza stacja radjofoniczna w Toruniu. W dn. 19 bm. uruchomioną zostaje nadawcza stacja radjofoniczna Oficerskiej Szkoły Artylerji, która rozpocznie swą działalność koncertem nadawanym od godz. 19-20 na fali 780 m w tymże dniu. W koncercie wezmą udział profesorowie tut. konserwatorjum p. Janina Maltze i p. Kazimierz Blaschke. Będzie to pierwszy oficjalny koncert tej stacji, następne zostaną ogłoszone później. Ze względu nato, że stacja powyższa jest dopiero w fazie udoskonalania wszyscy słuchacze tej pierwszej audycji proszeni są o podanie swych uwag dotyczących: 1) siły słyszenia, 2) czystości audycji pod adresem „Stacja radjofoniczna Ofic. Szkoły Art. Toruń” (wzgl. telefon pod nr. 18 wojsk. radjostacja).

Kartkując kolejne numery „Słowa Pomorskiego” nie natrafiliśmy na obiecane wzmianki… Może ktoś z naszych Czytelników będzie miał więcej szczęścia? Tak czy owak Toruń wbija się na podium polskich miast ze stacją radiofoniczną – po Warszawie i Poznaniu, przed Krakowem i Wilnem! Z zacytowanego tekstu dowiadujemy się ponadto, że to pierwsza oficjalna emisja… co sugeruje, że próby były prowadzone już wcześniej.

A gdzie na tej liście znajduje się Łódź? Najprawdopodobniej jeszcze po Katowicach i Lwowie… Najprawdopodobniej, bowiem tydzień wcześniej „Echo Warszawskie” takimi słowami zapraszało na łódzką wystawę radiotechniczną:

Zorganizowana wystawa odbędzie się od dnia 19 grudnia do 1 stycznia 1926 r. Wystawa zapowiada się niespodziewanie okazale. Oprócz udziału największych wytwórni krajowych oraz firm łódzkich, udział weźmie wojskowość. W czasie trwania wystawy czynna będzie stacja nadawcza dla odbioru lokalnego oraz megafon. Eksponaty firm dostarczone być muszą do dnia 17 grudnia do lokalu Miejskiej Galerji Sztuki, prace zaś radjo-amatorów do dnia 18 b.m. do godz. 8 wiecz.

Jak pracował megafon – wiadomo. Napisała o tym „Ilustrowana Republika”:

Demonstrowany jest megafon, przez który przekazywane są w języku polskim wiadomości telegraficzne z centrów europejskich i sygnały czasu.

Ale o tym, co miałaby emitować „stacja nadawcza do odbioru lokalnego” w kolejnych artykułach nie ma ani słowa. A wydaje się oczywiste, że taka atrakcja wiązałaby się z promocją w prasie. Być może rozwiązanie zagadki stanowi wzmianka, która w „Ilustrowanej Republice” pojawiła się 31 grudnia 1925 roku:

W dniu 1 stycznia 1926 roku odbędzie się o godzinie 6.30 odczyt inż. C. Dąbrowskiego p.t. „Nowe kierunki w radjotechnice”, zaś o godz. 8.30 powtórzony będzie wykład inż. Dawidowicza o zasadach radjofonji, ilustrowany bogato przezroczami oraz eksperymentami. Na ten cel inż. Dawidowicz uruchomił specjalnie małą stację nadawczą typu Marconiego.

Zatem wiele wskazuje na to, że nie audycje, a eksperymenty… Choć może być jeszcze jedno wytłumaczenie – autor notatki w „Echu Warszawskim” mógł mieć na myśli po prostu odbiornik… „Ilustrowana Republika” zaznaczała bowiem:

Odpowiednia pora sprzyja niezwykle pięknym audycjom z Moskwy, Londynu, Rzymu, Tuluzy.

Odnotujmy jeszcze, że wystawę zajmującą pół budynku Miejskiej Galerii Sztuki w Parku im. Henryka Sienkiewicza w Łodzi uroczyście otworzył dyrektor placówki, Marian Dienstl-Dąbrowa. Następnie inż. Czesław Dąbrowski wygłosił odczyt o istocie radiofonii, po czym zgromadzona publiczność zwiedziła ekspozycję. O tym co można było tam zobaczyć napiszemy w jednym z najbliższych odcinków.

Ilustracja tytułowa: Radiostacja polowa szkoły artylerii w Toruniu

Źródło ilustracji tytułowej: „Ku uczczeniu dziesięciolecia 1923-1933. Szkoła Podchorążych Artylerji”, Toruń 1933