Wczoraj wiele miejsca poświęciliśmy relacjom z Torunia i Łodzi i w efekcie nie zajrzeliśmy do Wilna. A tam w sobotę i niedzielę – 19 i 20 grudnia 1925 roku – w Domu Ludowym Polskiej Macierzy Szkolnej, wzniesionym w leżącej na południe od linii kolejowej dzielnicy Nowy Świat, odbyły się pierwsze w tej części miasta koncerty radiowe. Organizatorem spotkań w lokalu przy ulicy Nowa Aleja 2 była Sekcja Radjo-Amatorów przy Kole Polskiej Macierzy Szkolnej. Z czasem te radiokoncerty na stałe wpisały się w kalendarz wydarzeń kulturalnych Wilna. Po jednym z późniejszych spotkań „Radjofon Polski” pisał:

Radjo koncerty urządzane w Domu Ludowym Polskiej Macierzy Szkolnej im. ks. bisk. Bandurskiego w Wilnie przez Sekcję Radjoamatorów z p. Stankiewiczem Wacławem na czele cieszą się wielkiem powodzeniem. Zbierają się mieszkańcy odległej dzielnicy m. Wilna by wysłuchać to, co eter przyniesie i podziwiać ten cudowny wynalazek XX wieku.

– Niejednokrotnie otrzymujemy zapytania: dlaczego Warszawa nie nadaje?

Ludzie pragną usłyszeć polską mowę, polską muzykę. Z przykrością tłomaczymy, że Warszawa nie posiada jeszcze silnej stacji nadawczej, więc słyszeć nie możemy i pocieszamy się, że wkrótce stacja zostanie wzmocniona. […]

– Zdarzają się epizody humorystyczne. Przytoczę jeden. Wchodzi jakiś jegomość w średnim wieku, przygląda się uważnie żarzącym się lampkom odbiornika, słucha, wreszcie zapytuje: „czy to jest gramofon elektryczny?”

Gdy mu wytłomaczono, że w chwili obecnej słuchamy koncertu z Rzymu, a wkrótce usłyszymy mowę za pomocą radja: telefonu bez drutu, oniemiał i jak piorunem rażony stał czas dłuższy. Słyszał coś o radjo, ale nigdy tej rzeczy nie widział i koncertów nie słuchał.

Koło Polskiej Macierzy Szkolnej w Wilnie zastosowało u siebie radjo jako czynnik kulturalno-oświatowy. Co niedzielę i środę są urządzane radjokoncerty publiczne.

Początkowo spotkania rozpoczynały się o godzinie 20:30 i – patrząc na godzinę – nawet nie starano się odebrać sygnału nadawanego z Warszawy. A tam, zgodnie z rozpoczętą przed tygodniem tradycją, kontynuowano emisję audycji rozrywkowych. Przed mikrofonem przy Narbutta 29 wystąpiły kolejne gwiazdy kabaretu Perskie Oko – Stefania Betcherowa, Ludwik Lawiński i Gustaw Cybulski. Jedną z zaprezentowanych wówczas piosenek – o wdzięcznym tytule „Pipidówka” – ten ostatni w kolejnym roku zarejestrował na płycie wytwórni Syrena-Record. Dzięki temu – i serwisowi staremelodie.pl – dziś jeszcze łatwiej niż w przypadku cytowanych przez nas wcześniej tekstów odczytów możemy się przenieść o te sto lat wstecz.

Drugą część wieczoru na fali 380 metrów wypełnił zespół orkiestralny Antoniego Adamusa oraz nowy typ audycji, który w kolejnych latach zdobył sobie uznanie słuchaczy i sporą popularność – „Skrzynka pocztowa”. Na listy przesłane przez słuchaczy przed mikrofonem odpowiadał Stanisław Odyniec, a te – jak donosiła „Ilustrowana Republika” z 20 grudnia 1925 roku – przychodziły nawet z tak odległych miejsc, jak Nowy Sącz, Sanok, Jasło, Lwów, Zakopane, Cieszyn i wspomniane Wilno.

Być może znalazła się w nich i sugestia, aby na antenie stacji poruszyć tematy rolnicze… Ale nawet jeśli tak było, to przynajmniej na tamten moment osoby odpowiedzialne za program skupiały się przede wszystkim na muzyce, kulturze, technice i historii. To jakie korzyści mogło przynieść rozszerzenie tematyki przedstawia tekst przywołany 20 grudnia 1925 roku w „Dzienniku Poznańskim”:

Stwierdzono, że w Afryce Południowej wielki rozwój radjofonji przyczynił się w znacznym stopniu do zwalczania nieuczciwej spekulacji w handlu produktami rolnymi. Liczni osadnicy, aczkolwiek mieszkający w odludnych fermach o setki kilometrów oddalonych od większych skupień ludzkich doskonale są poinformowani jakie w danym dniu obowiązują ceny na rynku stołecznym, odbierając co dnia radjofoniczne komunikaty giełdowe i towarowe. Fermerzy odczuwając na własnej kieszeni korzyści wypływające z radjofonji nie szczędzą wydatków na jej utrzymanie, to też radjofonja nie bacząc na wysokie koszta licencji rozwija się w Afryce Południowej na dużą skalę i w szybkim tempie.

Dla uzupełnienia tej informacji dodajmy jeszcze jak wyglądała radiowa mapa RPA:

W Południowej Afryce pracują obecnie regularnie trzy stacje nadawcze. Stacja w Kapsztad, uruchomiona przez Cap Peninsular Broadcasting Association posiada moc nadawczą 6 kilowatów. Stacja pracuje na fali 375 metrów i zgłasza się: „Cap Town Calling”.

Stacja w Johannisburgu pracuje z energją 0,5 kilowata na fali 438 metrów. Znak wołania jest I. B. Stację uruchomiła Associed Scientific and Technical Broadcasting Company Ltd.

Trzecia stacja znów o mocy 6 kilowatów znajduje się w Durhan, pracuje na fali 400 metrów i zgłasza się: „Durban Calling”. Kierownictwo tej stacji spoczywa w rękach zarządu miasta Durban.

W kąciku radiowym „Dziennika Poznańskiego” znalazła się też wzmianka o Wielkiej Brytanii:

Broadcasting londyński zanim dobrał stały zespół artystyczny wypróbował w swem studjo przeszło 3000 artystów rozmaitych gałęzi sztuki.

Liczba ta robi wrażenie. Dla porównania przez studio stacji PTR przez cały okres jej funkcjonowania przewinęło się jakieś czterysta osób, wliczając w to prelegentów i spikerów. Dokładna liczba trudna jest do wskazania z uwagi na brak składów występujących przed mikrofonem chórów i orkiestr.

Ilustracja tytułowa: Stefania Betcherowa, Gustaw Cybulski i Ludwik Lawiński

Źródło ilustracji tytułowej: Narodowe Archiwum Cyfrowe