Wydarzyło się 21.12.1925
Na poniedziałek, 21 grudnia 1925 roku, Warszawska Stacja Radjofoniczna – bo tak zaczęły tytułować ją gazety – przygotowała pierwszy wieczór kompozytorski. Jego bohaterem był zaproszony do studia, zapomniany już dziś w dużej mierze twórca, Aleksander Wielhorski. W pierwszych słowach swojej recenzji redaktor „Radjofonu Polskiego” zwrócił uwagę na potrzebę tworzenia takich audycji:
Nie potrzeba chyba podkreślać jak wielkie znaczenie dla rozwoju i kultury muzyki polskiej mieć będą tego rodzaju wieczory. Tysiączne rzesze ludzi zapoznają się z utworami dla nich nieznanymi, z młodymi kompozytorami, o których może nawet nie słyszeli.
Po tych słowach czujemy się niejako w obowiązku wypełnić to przesłanie i po stu latach ponownie dotrzeć z informacjami o Aleksandrze Wielhorskim do osób, które być może o nim nie słyszały… Możemy tylko żałować, że biografia „z pierwszej ręki” nie ukazała się w „Radjofonie Polskim”, dziś bowiem trudno precyzyjnie ustalić np. niektóre daty. Tak jest z datą urodzenia kompozytora, ale zarazem pianisty, pedagoga i krytyka muzycznego. Na nagrobku na warszawskich Starych Powązkach widnieje rok 1888, Biblioteka Narodowa wskazuje rok 1890, a Polska Biblioteka Muzyczna i PWN rok 1889. W jednych źródłach wskazywany jest dzień 26 listopada, w innych 26 grudnia. Pewne jest, że urodził się w Złobycach na Wołyniu. Edukację muzyczną rozpoczął w Żytomierzu, w późniejszych latach kontynuował w Moskwie i Stanach Zjednoczonych. W czasie I wojny światowej uczył gry na fortepianie w szkole muzyczno-dramatycznej w Kijowie, koncertował też na rzecz pomocy ofiarom wojny. W 1919 roku objął klasę fortepianu w Wyższej Szkole Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie, później uczył w toruńskim i warszawskim Konserwatorium Muzycznym. Podczas II wojny światowej był profesorem niemieckiej Staatliche Musikschule in Warschau, udzielał także prywatnych lekcji gry na fortepianie oraz występował na tajnych koncertach. Część jego utworów została bezpowrotnie zniszczona w czasie Powstania Warszawskiego. Po wojnie wykładał w Lublinie i Warszawie. W 1946 roku odbył roczne tourneė po Stanach Zjednoczonych, podczas którego wykonywał muzykę polską. Komponował muzykę instrumentalną i pieśni do tekstów m.in. Kazimiery Iłłakowiczówny, Zygmunta Krasińskiego, Leopolda Staffa, Kazimierza Przerwy-Tetmajera i Kazimierza Wierzyńskiego. Zmarł 19 października 1952 roku w Białymstoku.
Wróćmy jednak do roku 1925 i zerknijmy do recenzji tego radiokoncertu w „Radjofonie Polskim”:
Na bogaty program wieczoru złożyły się kompozycje Aleksandra Wielhorskiego, należącego do jednych z ciekawszych z pośród młodych twórców nowoczesnej muzyki polskiej. Część programową poprzedził treściwą przemową prof. Stanisław Kazuro, który na tle bjografji młodego kompozytora wykazał elementy i przeanalizował cechy jego twórczości.
Następnie zaprodukował się szereg artystów stołecznych odtwarzając, z kompozytorem na czele, już to pieśni, już to utwory instrumentalne Aleksandra Wielhorskiego. Usłyszeliśmy zatem p. Helenę Kozłowską, która z właściwą sobie kulturą odśpiewała szereg pieśni Wielhorskiego, uwydatniając swemi zaletami głosowemi ich zalety muzyczne. Pani Halina Balińska odegrała na skrzypcach szereg utworów kompozytora, doskonale uwydatniając ich wdzięk i styl. Pan Gustaw Iwo dowiódł, iż posiada głos o walorach pierwszorzędnych, znakomicie nadający się do radjofonu. Życzyćby należało, żeby ten utalentowany śpiewak częściej dawał się słyszeć w radjofonie warszawskim.
Można stwierdzić, że ostatnia prośba została zrealizowana… Do momentu zakończenia emisji przez tymczasową stację nadawczą Gustaw Iwo wystąpił jeszcze czterokrotnie – dwa razy w styczniu (10 i 24), raz w lutym (9) i raz w marcu (12).
Program na poniedziałek, 21 grudnia 1925 roku (Warszawa)
Część I
Słowo wstępne
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Rzeczpospolita” (21.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Bajka e-moll
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Dwa preludia
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Impromptu Nr 2
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Modlitwa (słowa: Leopold Staff)Posłuchaj: Utwór
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Wichry zwiały (słowa: Lucjan Rydel)Posłuchaj: Utwór
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: W tę cichą noc (słowa: Kazimierz Przerwa-Tetmajer)Posłuchaj: Utwór
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Zostanie (słowa: Kazimiera Iłłakowiczówna)Posłuchaj: Utwór
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Na perłowych świtań zorze (słowa: Zdzisław Dębicki)*
* – według ówczesnej prasy Na perłowych świtań zorzy
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Co by Ci tu grać dziewczyno? (słowa: Edmund Bogdanowicz „Bożydar”)*
* – według ówczesnej prasy Coby Ci to grać dziewczyno? opatrzone jedynie pseudonimem
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Ballada na skrzypce i fortepian
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Pobladły moje róże (słowa: Zdzisław Dębicki)
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Piosnka fletu (słowa: Safona, tłumaczenie: Jan Pietrzycki)
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Urywek (słowa: Maria Konopnicka)Posłuchaj: Utwór
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Echo Wschodu
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Różowe świty (słowa: Jan Pietrzycki)
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Przyjście (słowa: Leopold Staff)Posłuchaj: Utwór
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Część II
Aleksander Wielhorski: Mazurki
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Etiuda
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Echo Wschodu
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Ja czekam ciebie (słowa: (Zygmunt?) Zima)
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Piosnka śmierci (słowa Jan Pietrzycki)
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Sanki dzwoniące (słowa Kazimierz Wierzyński)
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Jak płomień (słowa Kazimierz Wierzyński)Posłuchaj: Utwór
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Medytacje
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Mazurek
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Kołysanka
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Mów do mnie (słowa: Kazimierz Przerwa-Tetmajer)Posłuchaj: Utwór
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Po zachodzie (słowa: Safona, tłumaczenie: Jan Pietrzycki)
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Są takie chwile (słowa: Kazimierz Przerwa-Tetmajer)Posłuchaj: Utwór
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Lato (słowa: Kazimierz Wierzyński)
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Aleksander Wielhorski: Trąbka gra (słowa: Kazimiera Iłłakowiczówna)
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Komunikaty
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Sygnał czasu podług chronometru Głównego Urzędu Miar
„Radjofon Polski” (11.12.1925), „Kurjer Warszawski” (19.12.1925), „Kurjer Warszawski” (20.12.1925), „Polska Zbrojna” (21.12.1925)
Ilustracja tytułowa: Stoją: Helena Kozłowska i Gustaw Iwo; siedzą: Aleksander Wielhorski i Halina Balińska
Źródło ilustracji tytułowej: „Radjofon Polski” 1/1926
Comments
There are no comments