W piątek, 16 kwietnia 1926 roku, kolejny program na fali 337 metrów nadała Krakowska Radjostacja Oświatowa. Na koncert złożyły się utwory m.in. Chopina, Gounoda, Karłowicza, Rubinsteina i Fibicha w wykonaniu Bolesława Skarżyńskiego (wiolonczela), Artura Opoczyńskiego (skrzypce), Tadeusza Pliszewskiego (fortepian) i młodej śpiewaczki Wandy Szczepańskiej (mezzosopran).

Dwudziestopięcioletni Bolesław Skarżyński był synem znanego wiolonczelisty, Karola Skarżyńskiego, który od 1900 roku piastował funkcję profesora klasy wiolonczeli w krakowskim Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego. Sam – choć grywał na tym instrumencie – wybrał inną ścieżkę kariery. Był już wówczas studentem Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego. I na obranej drodze poradził sobie nie gorzej niż ojciec – określono go jednym z najwybitniejszych przedstawicieli nauk podstawowych w Polsce. Odkrył m.in. obecność struktury hormonalnej w świecie roślin, badał wpływ witaminy A na rozwój nowotworów i zajmował się też popularyzacją historii nauki. Artur Opoczyński był absolwentem Hochschule für Musik w Berlinie, klasy węgierskiego skrzypka prof. Carla Flescha. W późniejszych latach – podobnie jak Tadeusz Pliszewski – występował przed mikrofonami w Polskiego Radia.

Była to jedna z ostatnich audycji Krakowskiej Radjostacji Oświatowej w tej serii prób. Kolejna wyemitowana została w czwartek, 22 kwietnia 1926 roku. Wówczas oprócz Bolesława Skarżyńskiego i Artura Opoczyńskiego wystąpili Marian Filipowicz (fortepian) oraz Henryk Rozmarynowski – aktor, późniejszy współpracownik Radia Wolna Europa. Przed mikrofonem wypowiedział on przemowę do żołnierzy z aktu I dramatu „Sułkowski” Stefana Żeromskiego. O audycji z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja pisaliśmy już 7 kwietnia.

Materiały, do których ostatnio dotarliśmy wskazują, że nie był to ostatni program nadawany z ulicy Studenckiej. Krakowska Radjostacja Oświatowa po raz kolejny odezwała się po przerwie związanej ze studenckimi wakacjami – 30 września 1926 roku.

Próbne nadawania odbywać się będą od godz. 8.10 do 9 wieczorem co drugi dzień. Na najbliższe próby (czwartek, 30 bm. i sobota 2 października) złożą się produkcje muzyczne wykonane przez miejscowych amatorów – w przyszłym tygodniu rozpocznie się serja odczytów z literatury i historji oraz audycje muzyczne, których program będzie ogłoszony w dziennikach.

To treść notatki z „Ilustrowanego Kuryera Codziennego” i „Nowej Reformy”. Wbrew tej zapowiedzi szczegółowych informacji w kolejnych dniach zabrakło… Dopiero 8 października („Głos Narodu”, „Naprzód” i „Nowy Dziennik” zgodnie datowane były na 9 października) napisano:

W najbliższej próbnej audycji w piątek 8 bm. tj. w dniu dzisiejszym o godz. 8.15 wieczór, fala 352 m weźmie udział pani Kl. Konior-Szwedo. Odśpiewa ona szereg aryj operowych. Prof. Rutkowski wygłosi odczyt pt. „Historyczny rozwój wiadomości o trzęsieniu ziemi”. Następna próba w poniedziałek 11 bm.

Specjalizująca się w pieśniach religijnych śpiewaczka, prof. Klementyna Konior-Szwedo, w lutym 1929 roku wystąpiła też przed mikrofonem Polskiego Radia. Ale powróćmy do jesieni 1926 roku. Ostatnie przywołane w krakowskiej prasie audycje nadane zostały 13 i 14 października w ramach Tygodnia Lotniczego. Miały służyć promocji Ligi Obrony Powietrznej Państwa

Co ciekawe, ledwie kilka miesięcy później – kiedy w Krakowie ruszała rozgłośnia Polskiego Radia – w wywiadzie, który prezes krakowskiego radioklubu dr Konstanty Zakrzewski udzielił wysłannikowi tygodnika „RAdjo” padły słowa:

– …„Radjoklub” krakowski jeszcze w czasie, gdy nie istniało „Polskie Radjo” wystąpił z inicjatywą dążącą do zbudowania choćby małej stacji nadawczej w Krakowie.

– Pan profesor ma na myśli stacyjkę, technicznie niewykończoną, która znajduje się w gmachu gimnazjum przy ul. Studenckiej i która po kilkunastu dniach prób zamilkła na zawsze? Poszło na nią pono sporo grosza…

– Tak jest. Powstanie tej stacji nie przyczyniło się tedy do obudzenia większego zainteresowania się radjofonją wśród szerszych sfer ludności miejskiej.

Podobne zdanie o działającej w Krakowie eksperymentalnej stacji miał Stanisław Broniewski, nauczyciel VIII gimnazjum w Krakowie, który po latach napisał Maciejowi Józefowi Kwiatkowskiemu:

Budowę stacji powierzono nieznanemu bliżej rzekomemu inżynierowi Skrypczenko (jak się później okazało nacjonaliście ukraińskiemu), który po wielu przeróbkach zmontował aparaturę nadawczą w piwnicy gmachu i wystawił 2 maszty antenowe na dachu. Aparatura od początku działała wadliwie, odbiór był silnie zniekształcony i po kilku miesiącach stację zlikwidowano, a Paczoski miał poważne kłopoty z rozliczeniem lekkomyślnie przez Skrypczenkę rozchodowanych kredytów. Pomimo, że w tym czasie byłem nauczycielem tegoż gimnazjum, nie miałem wglądu w tę aferę, która od początku była silnie konspirowana. Paczoski miał niewątpliwe zasługi jako propagator radia wśród młodzieży, urządzał w auli szkolnej seanse odbioru stacji zagranicznych, zainicjował kółko majsterkowiczów radiowych itp., natomiast Skrypczenko okazał się zwykłym hochsztaplerem.

Za wspomnianym konspirowaniem afery przemawia brak wzmianki o radiu w sprawozdaniach dyrekcji VIII Państwowego Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczego im. Augusta Witkowskiego w Krakowie za lata 1925/1926 i 1926/1927. Z drugiej strony stacja działała dłużej niż wspomniane kilkanaście dni i gościła popularnych w Krakowie artystów…

Ilustracja tytułowa: Antena Krakowskiej Radjostacji Oświatowej

Źródło ilustracji tytułowej: „Radjofon Polski” 34/1926