Sto lat temu uczyniono krok, który – choć nie był pierwszy ani największy – to z całą pewnością przybliżał Poznań do własnej, regularnej stacji nadawczej. Jak informowała wielkopolska prasa, 11 czerwca 1926 roku podpisana została umowa przedwstępna pomiędzy spółką akcyjną Polskie Radio a Konsorcjum Poznańskim. Na mocy dokumentu podmiot posiadający monopol na eksploatację broadcastingu na terenie kraju zgodził się udzielenie subkoncesji na wybudowanie i uruchomienie stacji nadawczej w Poznaniu.

Konsorcjum pozn. uzyskało opcję na cztery miesiące w celu zorganizowania w tymże czasie spółki, w skład której wejść mają samorządy wielkopolskie. Wobec poparcia jakie przyrzekli p. Wojewoda Bniński, p. Starosta Krajowy Begale oraz strefy wojskowe przypuszczać należy, że akcja konsorcjum poznańskiego ma zapewnione powodzenie. W skład komitetu organizacyjnego wielkopolskiego wchodzą panowie: Prezydent Ratajski (przewodniczący), Starosta Ziołecki (sekretarz) i profesor U.P. Pęczalski. W imieniu grupy warszawskiej podpisali umowę przedwstępną p.p. inż. Sułowski, były minister pełnomocny Puławski i gen. dyrektor dr Chamiec.

Treść całego dokumentu zachowała się i można ją dziś odnaleźć m.in. w rozprawie doktorskiej Marcina Zawady „Radjo Poznańskie 1927-1933. Geneza i charakter” z 2021 roku. W tym miejscu warto zwrócić uwagę na dostrzeżony przez autora, powtarzający się w literaturze błąd dotyczący interpretacji zapisów tego aktu. W kolejnych publikacjach często pojawia się stwierdzenie, że w przypadku, gdyby w okresie od dwóch do sześciu lat od uruchomienia Radja Poznańskiego Polskie Radio nie wykupiło subkoncesjonariusza, to subkoncesja automatycznie przejdzie na Polskie Radio. W rzeczywistości uprawnienia do nadawania miały w takiej sytuacji pozostać przy spółce poznańskiej, na co wskazuje też logika…

Dokument określał też organy spółki Radjo Poznańskie, skład kuratorium spółki (dwie osoby wyznaczane przez walne zebranie poznańskiej spółki, dwie osoby wyznaczone przez Polskie Radjo oraz prezes wyznaczony wspólnie), podział środków z abonamentu oraz kwestie wypłaty dywidendy.

Droga do zawarcia aktu z 11 czerwca 1926 roku była wyboista. Wszystko zaczęło się jeszcze w czasie trwania konkursu koncesyjnego w roku 1925. Można zatem przypuszczać, że Poznań był wówczas jednym z tych wspominanych w wywiadach kandydatów lokalnych… Odpowiedzialnym za te starania był starosta zlikwidowanego w 1 stycznia 1925 roku powiatu Poznań-Zachód Stanisław Ziołecki, jeden z pierwszych – jeśli nie pierwszy – posiadacz odbiornika w regionie i ambasador ówczesnej XI muzy. Na przeszkodzie stanęły jednak nie tylko decyzje Rządu, ale też problemy finansowe. Ziołecki nie miał takich wpływów, jak Zygmunt Chamiec w Warszawie. Jego propozycja finansowania radia złożona Bankowi Przemysłowców w Poznaniu została odrzucona. Miał jednak silną pozycję w samorządzie… I to właśnie postanowił wykorzystać. W listopadzie 1925 roku swój projekt przedstawił na posiedzeniu Związku Powiatów Wielkopolski. W efekcie jednogłośnie podjęta została uchwała, aby jak najszybciej zbudować w Poznaniu stację własnymi siłami. O dalszych działaniach donosił „Kurjer Poznański”:

Jak już donosiliśmy na posiedzeniu delegatów Związku Powiatów Wielkopolski w dniu 16 lutego r.b. i na zjeździe delegatów Koła Miast Wielkopolski w dniu 6 maja r.b. uchwalono popierać finansowo urządzenie w Poznaniu stacji nadawczej radjofonicznej oraz rozpowszechnianie stacyj odbiorczych w najszerszych warstwach ludności. W myśl tych uchwał powstał komitet urządzający tę stację nadawczą, na którego czele stanął p. wojewoda Bniński z p. prezydentem Ratajskim wyłaniając Komisję Organizacyjną, składającą się z pp. prezydenta Ratajskiego, prof. Uniw. Pozn. Pęczalskiego, radcy Robińskiego i starosty Ziołeckiego. Komisja Organizacyjna postanowiła stworzyć Spółkę z ogr. por. pod firmą „Radjo Poznańskie”, której udziałowcami mają być stosownie do powyższych uchwał tylko związki samorządowe Wielkopolski, zatem miasta i powiaty Województwa Poznańskiego. Kapitał zakładowy tejże spółki będzie wynosił w złocie 300.000 złotych, rozdzielonych w udziałach po zł 500 w złocie na poszczególne Związki samorządowe w Poznańskiem według odległości tychże od Poznania oraz odpowiednio do wysokości sumy budżetowej.

Inne szczegóły zdradzał „Dziennik Poznański”:

Celem zbudowania i uruchomienia nadawczej stacji radjowej i broadcastingu w Województwie Poznańskiem powstała na obszarze tego Województwa najrozleglejsza z dotychczasowych organizacja samorządowa w Polsce, obejmująca wszystkie samorządy wielkopolskie, a więc m. Poznań, starostwo krajowe, związek powiatów liczący 37 powiatów wielkopolskich, wydzielone miasta: Bydgoszcz, Inowrocław i Gniezno oraz związek miast wielkopolskich, w którego skład wchodzi przeszło 100 miast Województwa Poznańskiego. […] Protektorem przedsięwzięcia tego jest p. wojewoda poznański Bniński. Sprawą zainteresowali się żywo i udzielają swego poparcia gen. Sosnkowski z pułkownikami Sowińskim i Douglasem. Na czele komitetu organizacyjnego stanął Prezydent miasta i b. min. Ratajski, syndykiem został min. pełnom. dr Prądzyński, sekretarzem starosta Ziołecki. W skład komitetu wchodzą pp. wiceprezes Dyrekcji Poczt inż. Bogdanowicz, naczelnik dr Hempowicz, profesorowie Uniwersytetu Kalandyk i Pęczalski, komisja starostów ze starostą Kłosem na czele oraz komisja burmistrzów.

Jednocześnie informowano, że przystąpiono do zbierania ofert od firm budujących stacje nadawcze. „Orędownik Ostrowski i Odolanowski” donosił:

Radjostacja nadawcza w Poznaniu wybudowana zostanie kosztem ca. 60.000 dolarów, która to kwota drogą repartycji rozłożoną została na samorządy i miasta biorące udział w imprezie. Ponieważ zebranie odnośnych funduszów przez samorządy i miasta zajmie więcej czasu, przeto konsorcjum czerpać będzie tymczasem potrzebne na budowę środki z kredytów bankowych, uzyskanych na podstawie udzielonych przez samorządy i miasta gwarancyj. Stacja pomyślana jest na 1½ do 3 kilowat, zależnie od wysokości funduszów i będzie posiadać antenę dwu- lub trzyramienną. Z materjału, jaki będzie nadawać, wyjęta będzie polityka. Dochody swe stacja czerpać będzie raz z opłat właścicieli radjoaparatów w wysokości 3 zł miesięcznie, następnie z opłat za specjalne usługi jak propagandę, reklamę itd.

O tym kto był zainteresowany budową radiostacji w Poznaniu napiszemy w setną rocznicę terminu składania ofert, w lipcu br. Na zakończenie odnotujmy jeszcze, że wśród wymienionych wyżej nazwisk nie znalazł się Leon Kozłowski, a więc praktyk odpowiedzialny za prowadzone od jesieni 1925 roku emisje stacji 17 ZFWL… Przypomina to sytuację z Warszawy, gdzie w spółce tworzącej koncesjonowany program nie znaleźli się Roman Rudniewski czy Stanisław Odyniec… Podobnie było zresztą później w Krakowie i Wilnie…

Ilustracja tytułowa: Fragment pierwszej strony subkoncesji dla Radja Poznańskiego

Źródło ilustracji tytułowej: Rozprawa doktorska Marcina Zawady „Radjo Poznańskie 1927-1933. Geneza i charakter”, Poznań 2021