Zgodnie z zapowiedziami z początku miesiąca, powracamy jeszcze do Pierwszej Ogólnokrajowej Wystawy Radjowej, którą do 17 czerwca 1926 roku można było oglądać w warszawskiej Szkole Podchorążych. Po uprzątnięciu eksponatów, obliczeniu statystyk i napisaniu raportów zorganizowana została akademia podsumowująca wydarzenie. Pierwotnie miała się ona odbyć w niedzielę, 27 czerwca, ale ostatecznie przełożono ją na środę, 30 czerwca 1926 roku. „Echo Warszawskie” w dniu zamknięcia ekspozycji tak zapowiadało to wydarzenie:

Na dzień ten wszyscy wystawcy oraz osoby, które współdziałały przy zorganizowaniu Wystawy zostaną zaproszone do sal balowej Szkoły Podchorążych, gdzie Komitet ogłosi sprawozdanie ze swojej działalności oraz dokona rozdania nagród i dyplomów za wyróżnione eksponaty. Na temże zebraniu Centralny Komitet Zrzeszeń Radjotechnicznych otrzyma z rąk Komitetu Wystawy fundusze – dochody z Wystawy Radjowej, które to mają być przekazane na rzecz budowy Instytutu Radjotechnicznego w Polsce.

Przebieg uroczystości relacjonowały dzień po zdarzeniu nieliczne tytuły prasowe w krótszych lub dłuższych notatkach. Najobszerniejsza ukazała się w „Expressie Porannym”:

Przemówienia wygłosili: prezes Centr. Zw. zrzeszeń radjotechnicznych inż. Heller oraz prezes komitetu wystawy, inż. gen. Czesław Rybiński. Ze sprawozdania inż. E. Porębskiego wynika, że powodzenie wystawy przeszło wszelkie oczekiwania: gdy organizatorowie wystawy preliminowali budżet w wysokości 20.000 złotych, w czem wpływy za bilety określono na 10.000 złotych – zebrano ogółem ze sprzedaży biletów 51.866 złotych, ogółem zaś osiągnięto z górą 77.000 złotych. Wydatki wyniosły ogółem 63.000 złotych. Nadwyżkę przekazano centrali Związku zrzeszeń radjotechnicznych na cele propagandowe. Zwiedziło wystawę 65.481 osób.

Po przemówieniach gen. Norwid-Neugebauera i Br. Dawidowskiego (pierwszy zabrał głos w imieniu M. S. Wojsk., drugi w imieniu M. W. R. i O. P.) odczytał prof. dr Wolfke, prezes jury, listę nagrodzonych wystawców. Najwyższą nagrodę – dyplom uznania – przyznano Polskiemu Towarzystwu Radjotechnicznemu (PTR) i firmie Philips. Prócz tego odznaczono szereg firm złotemi, srebrnemi i bronzowemi medalami. W dziale radjoamatorskim przyznano najwyższą nagrodę miesięcznikowi „Radjoamator”, poszczególnym osobom zaś i organizacjom 3 medale złote, 3 srebrne, 11 bronzowych i 36 listów pochwalnych. Polskie Tow. Radjotechniczne otrzymało ponadto złoty medal od M. S. Wojsk.

W scenariuszu przewidziano również koncert oraz pokaz filmu przygotowanego w czasie trwania wystawy. Jak wskazuje notatka opublikowana w „Warszawiance”, Polskie Radio przeprowadziło transmisję z tej akademii.

Na sali ustawiony był mikrofon dzięki czemu liczni radjoamatorzy w całym kraju mieli możność wysłuchania przemówień oraz produkcji koncertowych.

Jest to zatem pierwszy udokumentowany ślad nadania przez Polskie Radio audycji spoza swojego studia. Wcześniej pisaliśmy o tym, że w związku ze zmianą lokalizacji nie udało się to podczas zaprzysiężenia prezydenta Ignacego Mościckiego. Nie ma też potwierdzenia, że do skutku doszedł odczyt z wystawy radiowej zaplanowany na 16 czerwca. Wydaje się pewne, że dwa tygodnie później słuchacze usłyszeli wspomniane w zapowiedziach przemówienia inż. Władysława Hellera i gen. inż. Czesława Rybińskiego, a także sprawozdania – finansowe, Komisji Rewizyjnej i jury – oraz występ orkiestry.

Przy okazji podsumowań w dwóch gazetach ukazały się wywiady z Zygmuntem Chamcem, naczelnym dyrektorem Polskiego Radia. Sprawdźmy jak o planach spółki opowiadał niepodpisanemu reporterowi „Polski Zbrojnej”:

– Jak Polskie Radjo zamierza rozwinąć sieć polskich stacyj nadawczych?

– Wszystko będzie zależało od środków, któremi będziemy rozporządzali, a więc od ilości abonentów. W chwili obecnej działa w Warszawie stacja prowizoryczna, która następnie będzie przeniesiona do jednego z miast prowincjonalnych; w lipcu oczekujemy pierwszych transportów naszej wielkiej stacji o mocy około 10 klw w antenie, której siła będzie sześciokrotnie większa od siły stacji obecnej. Mamy nadzieję, iż ta wielka stacja będzie uruchomiona w listopadzie lub grudniu r. b. Stosownie do warunków koncesji mamy obowiązek budować nową stację prowincjonalną przy każdem nowem powiększeniu liczby abonentów o 20.000. Staramy się jednak rozwój naszej sieci przyśpieszyć. Tak więc temu dni parę zawarliśmy umowę z komisją organizacyjną „Radja Poznańskiego” sp. z og. odp., w skład której mają wejść wszystkie samorządy miejskie i powiatowe województwa poznańskiego. Spółka ta otrzyma od nas subkoncesję i rozpocznie natychmiast budowę stacji nadawczej w Poznaniu. Pozatem jeszcze staramy się o przyśpieszenie budowy stacji na Górnym Śląsku: jeśli i to nam się uda, to w końcu roku bieżącego uruchomimy na obszarze Rzeczypospolitej 4 stacje zamiast dwóch, do których nas zobowiązują warunki koncesyjne.

– Jak wielkie środki były potrzebne dla uruchomienia pierwszych stacyj nadawczych?

– Od 1-go maja wydaliśmy, przy wielkiej bardzo oszczędności,300.000 złotych i 22.000 dolarów w gotówce i oprócz tego przejęliśmy na siebie zobowiązań na 10.000 funtów angielskich, razem więc inwestowaliśmy około miljona złotych. Uruchomienie każdej nowej stacji wymaga około 500.000 złotych, licząc w tem i straty eksploatacyjne pierwszych kilku miesięcy. Eksploatacja stacji warszawskiej kosztuje nas około 60.000 zł miesięcznie.

– A dochody?

– O nich jeszcze niema mowy; do dnia dzisiejszego wpłynęło z abonamentów 2.500 złotych. Musimy więc dokładać do eksploatacji; lecz stan taki długo trwać nie może; nasi słuchacze powinni zrozumieć, że obowiązkiem ich jest aparaty swe deklarować i opłacać należne abonamenty, jak tego wymaga prawo.

– A jakie są zamierzenia panów w dziale programów i produkcji?

– Przypuszczam, że już pewna linja naszych zamierzeń musiała zaznaczyć się dość wyraźnie, szczególnie w dziale muzycznym. Postanowiliśmy program nasz utrzymywać na poziomie prawdziwie kulturalnym. Dajemy muzykę wartościową, co jednak nie znaczy wcale nudną lub tylko poważną. Gdybyśmy chcieli pójść po linji ściśle kupieckiej, to być może zdobylibyśmy większy sukces materjalny, gdyż niestety w Polsce program operetkowy, jazzbandowy i kabaretowy ma stosunkowo największe powodzenie; kina, kabarety i dancingi prosperują, podczas gdy opera i znakomita nasza orkiestra filharmoniczna końca z końcem związać nie mogą. Lecz my po linji najmniejszego oporu nie pójdziemy, nawet gdybyśmy na tem mieli stracić materjalnie. Wciąż pamiętamy o tem, że mamy przed sobą wielkie obowiązki kulturalne, a wśród nich obowiązek szerzenia kultury muzycznej. Programy nasze będą więc poza dwoma wieczorami poświęconemi muzyce lekkiej, zawierały muzykę wartościową, z tej linji nie zejdziemy.

Program odczytów ulegnie zmianie po ankiecie, którą w najbliższej przyszłości rozpiszemy. Będziemy się wtedy mogli zorjentować z jakich sfer rekrutują się nasi abonenci i przystosować nasze odczyty do ich potrzeb. Będziemy mogli również po pewnym czasie zorjentować się w „radjofoniczności” naszych warszawskich prelegentów, do dziś dnia przeszło ich przed naszym mikrofonem około 70-ciu. W każdym razie sprawie odczytów poświęcimy wiele bardzo uwagi, staramy się tę część programu stale ulepszać.

Żywemu słowu poświęcimy z czasem więcej miejsca niż obecnie; stanie się to wtedy, gdy wpływy z abonamentów pozwolą nam budżet nasz rozszerzyć.

Ze strony prasy czekamy na krytykę spokojną i rzeczową. Wiemy, że okres prób i programowych ulepszeń broadcastingu berlińskiego trwał 18 miesięcy, broadcastingu praskiego – 6 miesięcy. Program broadcastingów angielskich, pomimo fantastycznych zysków, jakie przyniosły one po paru latach istnienia, został przez komisję parlamentarną uznany za niezadawalający. A przecież prosperujemy zaledwie 2 miesiące. Nasi dotychczasowi krytycy nie mogą nie wiedzieć o trudnościach, które zwalczyć możemy tylko stopniowo. Widzą również, że doskonalimy się dość szybko.

Na nieco inne kwestie Chamiec zwracał uwagę w rozmowie z naczelną redakcją krytykującą działalność jego spółki, czyli „Radjofonem Polskim”… Rozmowę przeprowadzał redaktor podpisujący się W. S.:

– Czy Polska w porównaniu z zagranicą jest bardzo zacofaną w stosunku rozwoju radjofonji?

– Tak, jesteśmy daleko w tyle za Zachodem. Z tysiąca blizko stacji nadawczych rozsianych obecnie po kuli ziemskiej Polska posiada jedną. Ameryka posiada 560 stacji nadawczych, Kanada zaś około 100. Z bliższych naszych sąsiadów Angja posiada tylko 21 stacji, ale w tem taki kolos, jak stacja Daventry o fantastycznie rozległem polu działania. A co ciekawsze, że kilkanaście miljonów Anglików słucha codziennie produkcji radjowych i entuzjazmują się radjem nawet tak flegmatyczni ludzie. U nas radjofonja rozwinie się niezmiernie, czemu w dobie obecnej sprzyja założenie w Polsce ogromnej i silnej stacji nadawczej.

– Co stanowi czynnik ważny w rozpowszechnianiu radja?

– Jestem tego zdania, że bardzo poważnym czynnikiem, decydującym nawet o rozpowszechnieniu i powodzeniu radja jest cena aparatu. We wszystkich centrach europejskich wykazuje statystyka, że mniej więcej 80% radjoodbiorców to warstwy pracujące. Masy ludowe żądne są rozrywki i – co z dużym zadowoleniem musimy skonstatować – kultury i wielkiej muzyki. Pozostały kontygens – to ludność wiejska, tęskniąca zachłannie do życia kulturalnego centrów wielkomiejskich. I tutaj wielki zasięg stacyj nadawczej i tani aparat będzie roznosić wiedzę, kulturę i sztukę.

– Jak Pan Dyrektor ujmuje zagadnienie zakresu działalności kulturalno-oświatowej Polskiego Radja?

– Do zadań, których całokształt zarysowuje się przed nami, należy krzewienie kultury i sztuki, budzenie energji, jej uszlachetnienie, odwracanie umysłów od trosk codziennych wytrącających człowieka z równowagi. Jest rzeczą natomiast niezmiernie trudną z góry podać szczegółowe dane z zakresu naszej działalności kulturalno-oświatowej. Stawiamy ją poza nawiasem polityki i otwieramy możliwość przemawiania przez mikrofon tym wszystkim, którzy naszym słuchaczom mają coś objektywnego do powiedzenia bez względu na to jaki reprezentują kierunek polityczny. […]

– A w dziedzinie muzyki?

– Rozumiem zupełnie dobrze, że najważniejszym działem programów radjofonicznych jest muzyka. W celu postawienia działu koncertowego odrazu na należytym poziomie przystąpiliśmy przedewszystkiem do zorganizowania stałego zespołu orkiestrowego, który nazwaliśmy Małą Orkiestrą Polskiego Radja. Dla wykonywania popularnych koncertów symfonicznych zespół niniejszy będzie znacznie powiększany. Warto przytem zaznaczyć, że większość europejskich stacji nadawczych posiłkuje się mniejszym jeszcze kompletem stałym. Nasze audycje muzyczne układają się w następujący plan: poważne koncerty symfoniczne odbywają się we wtorki, poważne kameralne – w piątki, popularne symfoniczne – w czwartki, popularne mieszane w niedziele. Muzykę lekką dajemy w środę i soboty. Przewidziane są również koncerty dla starszej młodzieży szkolnej, połączone z popularnemi pogadankami z zakresu muzyki oraz koncerty dla młodszej dziatwy urozmaicone recytacjami bajek. W ten sposób Polskie Radjo będzie urabiać przyszłą stałą i wdzięczną publiczność dla naszych sal koncertowych i oper. […]

Wreszcie należy zaznaczyć, że radjo jest i będzie czynnikiem, potężnym środkiem wzajemnego porozumienia między państwami i poszczególnemi narodami zamieszkującymi dane państwo. Jesteśmy głęboko przekonani, że pokojowe i dla wszystkich błogosławione krzewienie kultury wśród ludów zamieszkujących naszą Ojczyznę znajdzie powszechne uznanie i szerokie zainteresowanie, jak to ma miejsce we wszystkich krajach o wyższej kulturze.

Ilustracja tytułowa: Dyplom Uznania wydany z racji Pierwszej Ogólnokrajowej Wystawy Radjowej

Źródło ilustracji tytułowej: Kazimierz Jackowski „Chlubna karta w rozwoju radjotechniki w Polsce : I. Ogólno-Krajowa Wystawa Radjowa w Warszawie”, Warszawa 1926 (polona.pl)